Hoe het ziekte- model mensen met een verslaving kan beperken…

Al geruime tijd liep ik met de gedachten om een blog te schrijven over de weerstand, die ik al jaren bij mijzelf ervaar, over het ziekte- model binnen de verslavingszorg en bij (zelf) hulpgroepen.

Omdat ik weet dat ik heilige huisjes omver schop met mijn zienswijze over het ziekte- model – die in onze westerse samenleving overigens van de hoogste orde is –  Was ik vooralsnog wat terughoudend in het schrijven hierover… Om toch mijn kleur, over het ziekte- model te bekennen, stap ik 2020 enigszins rebels binnen, met de gedachten dat mensen verslaving ook vanuit een ander perspectief kunnen gaan zien.

Voor degene die niet bekend zijn, met het ziekte- model binnen de verslavingszorg. Het ziekte- model heeft in 1935 zijn intrede gedaan toen de Anonieme Alcoholisten, verslaafden niet als mensen zagen, zonder ruggengraat of met een gebrek aan wilskracht… Maar als een zieke alcoholist, die net als iemand met diabetes of kanker, er ook niets aan kan doen verslaafd te zijn.

Het ziekte-model bereikte zijn hoogtepunt in de jaren ’80 en ’90 toen de neurowetenschap aantoonde dat de hersenen van een verslaafde – soms opvallend veel – verschilt, dan van een gemiddeld mens. Waardoor men verslaving als een (chronische) hersenziekte is gaan zien.

Vanwege de ziekte  is ‘in herstel’ een veel gebruikte term, voor iemand die gestopt is met alcohol of drugs. En blijft iemand vanuit het Twaalf Stappen model van de AA, die zijn of haar verslaving – naar mijn mening – ‘overwonnen heeft’, zijn of haar hele leven lang ‘een verslaafde in herstel’ … Ook al heeft men twintig jaar lang geen druppel meer gedronken of een lijntje coke gesnoven.

Naast de (chronische) hersenziekte, wordt het mysterie rondom verslaving ook veelal vanuit genetische aanleg verklaard. Waarbij de grote misvatting kan ontstaan… dat iemand die worstelt met een verslaving, een specifiek ‘verslavingsgen’ zou hebben. Hierdoor heb ik overtuigingen gehoord zoals; ‘bij mij is dat gen ontploft’.

Verslaving is zeer complex en de genen alleen, maken iemand geen verslaafde, daar zijn meerdere factoren voor nodig zoals; de opvoeding, het voorbeeld dat de ouders en vrienden geven, hoe makkelijk het middel verkrijgbaar is, de psychische kwetsbaarheid en schadelijke of traumatische ervaringen die iemand heeft  meemaakt in het leven. Er spelen wel bepaalde eigenschappen die genetisch doorgegeven kunnen worden mee, zoals impulsiviteit.

Als ik het ziekte- model vanuit verschillende contexten bekijk, begrijp ik wel waarom het wereldwijd omarmt wordt. De verslaafden zijn verlost van het stigma zwak te zijn. En voor de dierbare naasten kan het enorm steunend zijn, om verslaving als een ziekte te zien. Het maakt het destructieve en grensoverschrijdende gedrag, wat veel pijn en ellende veroorzaakt beter te begrijpen, en zelfs te vergeven.

Tevens speelt er bij de opvatting vanuit het ziekte- model nog een andere niet te onderschatten factor mee. Het legt de farmaceutische industrie en de zorgaanbieders zeker geen windeieren om verslaafden als ‘zieke patiënten’ te zien.

Terug naar de (chronische) hersenziekte, het klopt dat door een verslaving de hersenen veranderen. Alle belangrijke en herhalende ervaringen, handelingen of patronen veranderen tenslotte de hersenen, bijvoorbeeld na de geboorte van een kind, een nieuwe baan of bij verliefdheid. Stoppen met alcohol of drugs betekend in veel gevallen dan ook, dat de verslaafde door een moeilijke periode zal moeten gaan… Maar het goede nieuws is; het verslaafde brein is te veranderen en te trainen omdat het neuro plastisch is. Want alles wat we doen – en niet doen – versterkt zichzelf met de tijd.

Een verslaving is complex en er bestaat geen ‘one size fits all’ oplossing. Zonder enige twijfel helpen de Twaalf Stappen van de AA en soortgelijke programma’s heel veel mensen wereldwijd, mezelf daarin meegerekend. Maar waarom het ziekte- model niet bij mijn zienswijze aansluit, is omdat het verslaafden hun innerlijke kracht ondermijnt, door ze als ‘zieke patiënten’ te zien en neer te zetten. Daarnaast is het naar mijn mening en ervaring weinig motiverend om aan jezelf te werken, met de overtuiging een (chronische) hersenziekte te hebben, waardoor de verslaafde levenslang een alcoholist of drugsverslaafde blijft. Ook blijft het een grijs gebied binnen het ziekte-model, in hoeverre strekt dan de ruimte van de individuele verantwoordelijkheid … en de bereidheid om zichzelf vooruit te helpen?

In plaats van levenslang te herstellen van de ziekte, geloof ik in het ontdekken van eigen innerlijke krachten, en van hieruit groeien en bloeien, met gezonde gedachtes en gewoontes zoals; zelfliefde, zelfvertrouwen, passies enzovoort.

In plaats van verslaafden die woorden tegen zichzelf en anderen zeggen zoals;  ‘Ik ben een alcoholist’ of ‘Ik ben in herstel’… Geloof ik meer in woorden die verslaafden in hun kracht zetten zoals:

Ik maak keuzes die goed voor mij zijn

Ik verdien het om gelukkig te zijn

Ik sta in mijn kracht

Tot slot,

Heeft mijn blog je nieuwe en waardevolle inzichten gegeven…  en wil meer weten? Lees mijn boek ‘Parels in de Modder’. Aan te bevelen voor mensen die worstelen met een verslaving, naasten van een verslaafde, professionals … of mensen die zich persoonlijk verder willen ontwikkelen.

Op tweede kerstdag ontving ik ’s avonds een mooi kerstcadeau, een bedankmail;

‘Ik wil je bedanken voor je boek. Ik heb de nodige zelfhulp boeken doorgenomen, maar voor mij steekt jouw boek er met kop en schouders bovenuit. Ik vind het mooi hoe jij verschillende aspecten van zelfhulp weet te combineren tot praktische aanwijzingen. Minstens of misschien wel belangrijker dan de professionele hulp, die ik ook gehad heb.’  Parels in de Modder

Uiteraard ben ik ook heel benieuwd naar jouw mening over het ziekte- model? Laat het me alsjeblieft weten in een reactie hieronder! Het gaat niet om de ‘waarheid’ … het is van meerwaarde als er meerdere waarheden naast elkaar mogen bestaan, dus voel je vrij 🙂

Hartengroet,